Losar – Tybetański Nowy Rok

Losar – Tybetański Nowy Rok

losar wyprawydoazji.pl

Losar czyli Tybetański Nowy Rok obchodzony jest pierwszego dnia księżycowo-słonecznego kalendarza tybetańskiego, co w kalendarzu gregoriańskim odpowiada dacie w lutym lub marcu. 

LOSAR. HISTORIA

Tybetańczycy przyjęli kalendarz od Ujgurów, a ci z kolei od Chińczyków dlatego też Losar występuje zazwyczaj w pobliżu lub w tym samym czasie co Chiński Nowy Rok. Tradycja Losaru jest unikatowa dla regionów, w których wyznaje się buddyzm tybetański i wyprzedzają wpływy zarówno indyjskie, jak i chińskie. Pierwotnie uroczystości miały miejsce wyłącznie w czasie przesilenia zimowego – święto wiosny, płodności i urodzaju. Najprawdopodobniej za panowania Pude Gungyala (IX. króla dynastii jarlunskiej) nastąpiła przemiana święta urodzaju w coroczne obchody nowego roku. 

Tenzin Wangyal (jedne z najbardziej znanych na zachodzie mistrzów Bonu) w wydanej w 2020 r, książce  Healing with Form, Energy, and Light opisuje swoje doświadczenia związane z Losarem: 

Losaru, tybetańskiego nowego roku, nie świętowaliśmy pijąc szampana. Zamiast tego szliśmy do najbliższego źródła, aby odprawić rytuał wdzięczności. Składaliśmy ofiary nagom, duchom wody, które aktywowały element wody w okolicy. Składaliśmy ofiary z dymu lokalnym duchom związanym z otaczającym nas światem przyrody. Wiara i zachowania takie jak nasze powstały dawno temu i przez ludzi zachodu są często postrzegane jako prymitywne, ale nie są to tylko projekcje ludzkich lęków na świat przyrody, jak sugerują niektórzy antropologowie i historycy. Nasz sposób odnoszenia się do elementów powstał przez bezpośrednie doświadczenia naszych mędrców i zwykłych ludzi ze świętą naturą elementów zewnętrznych i wewnętrznych. Nazywamy te elementy ziemią, wodą, ogniem, powietrzem i przestrzenią.”

Dalajlamowie przenieśli termin święta tak, by zbiegał się z chińskim i mongolskim nowym rokiem. Przed chińską inwazją na Tybet w 1950 r. obchody Losaru rozpoczynała poranna ceremonia w klasztorze Namgyal  ku czci bogini opiekunki Tybetu – Paldena Lhamo, prowadzona przez Dalajlamę i innych wysokich rangą lamów, z udziałem urzędników państwowych. Losar, to był czas, w którym zwyczajowo Dalajlama i rząd konsultowali się z wyrocznią Nechung. 

TRADYCJE LOSAROWE

Gutuk, czyli zupa z 9 składników

W Tybecie rodziny przygotowują się do Losaru kilka dni wcześniej, dokładnie sprzątając swoje domy; dekorując ściany i teren przed wejściem symbolami pomyślności (często sypanymi z mąki) w kształcie słońca, księżyca lub odwróconej swastyki. Domostwo okadza się kadzidłem z gałęzi cedru, różanecznika i jałowca.  Przygotowuje się także przynoszące pomyślność ozdoby.

Na dwa dni wcześniej (1 marca) należy ugotować gutuk. Gutuk, to zupa 9 składników — zupa, która symbolizuje zakończenie starego roku, a dziewiątka kojarzy się ze szczęściem. Gotowanie gutuku to coś jak nasza Wigilia, cała rodzina spotyka się nad garem zupy.

Zupa powinna zawierać 9 składników: mięso (grzyby w wersji wege), mąkę, kaszę jęczmienną, rzodkiew, groszek, kozieradkę, sól pieprz, nieco sera. Każda rodzina ma swoją recepturę. Do zupy dodaje się kulki ciasta makaronowego, w których ukryte są wróżby (np. kawałek węgla drzewnego może symbolizować osobę bez serca, a kawałek chili kogoś o gorącym temperamencie). Każda osoba musi zjeść 9 misek zupy. Jedzeniu zupy towarzyszą rytuały związane z oczyszczaniem ciała i domu z chorób i złych energii.

Jak przygotowujemy gutuk? Najpierw gotujemy bulion, jaki Ci lubisz. Potem dodajemy posiekane “9 składników” z wyjątkiem mąki. A na koniec z mąki i wody zagniatamy ciasto, formujemy kulki i dodajemy do gotującej się zupy.

Ołtarz

Na losarowym ołtarzu powinien stanąć czemar („wiadro pięciu ziaren”) – ozdobę, która symbolizuje dobre zbiory. To przedzielony na pół deseczką pojemnik wypełniony po jednej stronie tsampą (mąką z prażonego jęczmienia – więcej o tsampie przeczytasz tu), po drugiej ziarnami jęczmienia i ozdobiony kłosami jęczmienia i kolorowym masłem. 

Kolejnym elementem jest „wieża” ułożona z khapse (coś jak nasze faworki), ostatni „faworek powinien być płaski i przypominać kształtem pokrywkę do garnka.

W niektórych rejonach zwyczajowo ustawia na ołtarzu wykonaną z zabarwionego na kolorowo masła (obecnie także z ceramiki lub plastiku) dekorację w kształcie głowy owcy. Ma to związek z podobnym brzmieniem w języku tybetańskim słów „głowa owcy” i „początek roku”.

Tyle tradycje losarowe

Przed Losarem reguluje się wszystkie długi, zażegnuje spory, W dzień Losaru trzeba mieć jakąś nową część garderoby, nie musi być to zaraz kreacja haute couture, wystarczą nowe skarpetki czy bielizna.

W pierwsze dwa dni nowego roku (obchody Losaru trwają dwa tygodnie) nie wolno się kąpać, brać prysznica myć głowy. Nadmierne ablucje pierwszego dnia skracają życie, a drugiego ściągają choroby. Przez 8 dni nie można też ścinać włosów ani golić się zwłaszcza przez pierwsze pięć dni). Strzyżenie w te dni osłabia siłę życiową człowieka.

LOSAR W BHUTANIE

Obchody Losaru w obecnym kształcie zapoczątkował w 1637 r., Shabdrung Ngawang Namgyal, postanawiając uczcić ukończenie budowy dzongu w Punakha ceremonią inauguracyjną, na którą przybyli Bhutańczycy z całego kraju, by złożyć ofiary. Tradycja ta wciąż znajduje odzwierciedlenie w szerokiej gamie produktów spożywanych podczas Losaru – należą do nich m.in. trzcina cukrowa i zielone banany, które są uważane za pomyślne. W czasie Losaru składa się Buddom liczne ofiary, ale to święto ma głównie charakter rodzinny. Świętowanie rozpoczyna się od śniadania, na które podaję się owsiankę, lokalna sól i herbatę z masłem. Bhutańczycy uwielbiają pikniki i gry na wolnym powietrzu. Losar to świetna okazja do wspólnego śpiewania, tańczenia (to domena kobiet) i biesiadowania podczas licznych pikników, ale także do zaprezentowania swoich umiejętności podczas rywalizacji w kurdże – rzutki czy w strzelaniu z łuku (mężczyźni). Dzień kończy kolacja, podczas której serwuje się lokalne dania oraz arę (lokalny alkohol).


W 2022 r. Losar obchodzony jest 3 marca (inaczej niż chiński nowy rok). Zainaugurujemy wtedy 36 rok (lo) w 17 cyklu 60-letnim (rabyung) – 2149 rok Ery Tybetańskiej – rok Męskiego Wodnego Tygrysa.

W przeciwieństwie do ubiegłego roku Wodny Tygrys nie wzbudza kontrowersji. W 2021 r. mieliśmy rok Żeńskiego Żelaznego Wołu. Żeńskiego wołu? Wiem, brzmi to raczej głupio… bo przecież wiadomo, że wół to samiec. Skąd takie absurdalne zestawienie? Po pierwsze z tego, jak ktoś kiedyś przetłumaczył zodiak z chińskiego na angielski. W języku chińskim to 牛年 — niú nián, gdzie 牛 niu oznacza bydło. Podobnie rzecz ma się z rokiem koguta (鸡年 — jī nián, czyli de facto rok drobiu). Oba te terminy są neutralne pod względem płci. Ktoś, kto przetłumaczył to na angielski, użył odpowiednio słów ox (wół) i rooster (kogut) no i mamy klops. To świetny przykład tego, jak używając języka obcego do przekazywania pojęć kulturowych, można siać zamęt. Po drugie w astrologii chińskiej (z niej wywodzi się zodiak tybetański i bhutański) określa się czy dany rok jest Yin, czy Yang, czyli czy przeważają w nim cechy związane z elementem żeńskim, czy męskim. 2021 jest rokiem Yin, symbolizującym żeński aspekt natury.


W 2022 takich problemów nie ma bo chińska nazwa 老虎 laohu – zaiste oznacza tygrysa i jego płeć nie robi tu dużej lingwistycznej różnicy.

Losar – Tybetański Nowy Rok
Tagged on:                 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.